Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, ХЗХ-ЭШТА, Хэл бичгийн ухааны доктор (Ph.D), дэд профессор
1957 оны 10 дугаар сарын 28-нд Баян-Өлгий аймгийн Булган сумын Булган голын
Ус нийлдэг хэмээх газар төрсөн.
1966-1974 онд Дунд сургууль;
1974-1978 онд Улаанбаатар хотын Багшийн сургууль;
1979-1979 онд Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх курс;
1982-1987 онд МУИС-ийг тус тус төгссөн.
1979.6.30-1982.7.1 хүртэл Монголын Ардын Армид цэргийн
албан хаагч;
1987.7.1-нээс одоо хүртэл ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнд
Эрдэм шинжилгээний ажилтан, салбарын эрхлэгч, тэргүүлэх ажилтнаар ажиллаж байна
1998 онд “Монгол хэлний ойрад аялгууны фонемын тогтолцоо” (ЭШ-ний
удирдагч С.Мөөмөө) сэдвээр Хэл бичгийн ухааны доктор (Ph.D)-ын
зэрэг хамгаалсан.
2001 онд дэд профессор цол
хүртсэн.
2011 онд Шинжлэх ухааны тэргүүний ажилтан;
2014 онд Алтан гадас одон;
2018 онд Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны
Гавьяат зүтгэлтэн цол тэмдгээр шагнуулсан.
1993 оны 10-11 сар, 1995 оны 11 сард БНУУ-ын ШУА-д
эрдэм шинжилгээний солилцооны ажилтан;
2001.10.1-2008.4.1 хүртэл Япон Улсын Осакагийн Гадаад
Хэл, Соёлын Их сургууль, Осакагийн Их сургуульд багш, профессор;
2011 оны 3-4 сард БНХАУ-ын Төвийн Үндэсний Их
Сургуульд зочин профессор;
2014.9.1-2015.4.1 хүртэл Япон Улсын Токио хотын Ази -
Африкийн хэл, соёлын хүрээлэнд зочин профессор;
2019 оны 4-5 сард ОХУ-ын БНЯУ-ын Нийгэм судлалын болон
Сибирийн цөөн тоот ард түмний асуудал хариуцсан хүрээлэнгийн зочин профессороор
тус тус ажилласан.
1. Монгол хэл, аялгуу, харьцуулсан хэл шинжлэлийн судалгаа;
2. Монгол хэлний өгүүлбэр зүйн судалгаа;
3. Монгол хэлний үгийн сан, үгийн гарлын судалгаа;
4. Монгол хэлний зөв дуудах зүй, зөв бичих дүрмийн судалгаа;
5. Алтайн хэлнүүдийн харьцуулсан судлалын чиглэлээр судалгаа хийдэг.
БҮТЭЭЛИЙН ЖАГСААЛТ
НЭГ. НЭГ СЭДЭВТ БҮТЭЭЛ, НОМ, ТОВХИМОЛ:
1. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал.
2. Хэл гэж юу вэ? (ШУА-ийн танин мэдэхүйн цуврал, №15). Редактор Б. Түвшинтөгс. Мөнхийн үсэг хэвлэлийн компанид хэвлэв. Уб., 2016.11.21. 44 тал.
3. Монгол хэлний үгийн дуудлагын толь. (Судалгааны онол, арга зүйн дэлгэрэнгүй удиртгал бүхий). Редактор, академич Д. Төмөртогоо. Адмон. Монсудар. Уб., 2011. Мөн 2012, 2014 онд дахин хэвлэгдсэн. 376 тал.
4. Монгол хэлний этгээд үг хэллэгийн зүйл хуваасан толь. (Удиртгал бүхий). Адмон. Монсудар. Уб., 2011. Мөн 2012, 2014 онд дахин хэвлэгдсэн. 167 тал.
5. Тод үсгийн бичгийн хэлний тойм. Осака., 2005. XI+241 тал.
6. Монгол хэлний ойрд аялгууны фонемийн тогтолцоо. Interpress хэвлэлийн компанид хэвлэв. Редактор. профессор С. Мөөмөө, профессор Масару Хашимото. Уб., 2002. 175 тал.
7. Монгол хэлний этгээд үг хэллэг. Этгээд үг хэллэгийн товч толь. Interpress хэвлэлийн компанид хэвлэв. Редактор, академич Кара Дөрдь. Уб., 2002. 158 тал.
8. Монгол хэлний ойрад аялгууны фонемийн тогтолцоо. (Эрдмийн зэрэг горилсон бүтээл). УТНС. Уб., 1998. 131 тал.
9. Хэл зохиолын хүрээлэнгийн тод үсгийн номын бүртгэл. Сан тахилгын судар. Редактор, академич Х. Самдилдэндэв. Уб., 1997. 107 тал.
10. Торгууд аман аялгууны тэмдэглэл. Редактор, профессор Ж. Цолоо Уб., 1996. 70 тал.
ХОЁР. ХАМТЫН НОМ БҮТЭЭЛ:
11. Монгол Улс дахь Тувачуудын бичгийн хэлний зөв бичих дүрэм. О.Самбуудорж, Х.Гансүх, Б.Ууганбаяр болон бусад, Улаанбаатар, 2023.
12. Монгол хэл судлалын түүх. II боть. Монгол хэлний үг зүй, өгүүлбэр судлал. Ц.Өнөрбаян, О.Самбуудорж, А.Цог-Очир, Б.Мөнгөнцэцэг, Ж.Ганбаатар, С.Энхбадрах, “Соёмбо принтинг” үйлдвэрт хэвлэв. Улаанбаатар 2022. 351 тал. Ерөнхий редактор Д.Заяабаатар
13. Монгол хэл судлал. Х боть. Үгийн сан, утга зүй. Ц.Шагдарсүрэн, Д.Бадамдорж, О.Самбуудорж, Э.Пүрэвжав, Ш.Баттөгс, Г.Гэрэлмаа, “Соёмбо принтинг” үйлдвэрт хэвлэв. Улаанбаатар 2022. 363 тал. Ерөнхий редактор Д.Заяабаатар
14. Монгол хэл судлал. ХI боть. Өгүүлбэр зүй. М.Базаррагчаа, О.Самбуудорж, Б.Мөнгөнцэцэг, Л.Цэрэнчимэд, “Соёмбо принтинг” үйлдвэрт хэвлэв. Улаанбаатар 2022. 334 тал. Ерөнхий редактор Д.Заяабаатар
15. Тод үсгийн бичгийн дурсгалын танилцуулга. Б.Даваадорж, Токосү Күрэбито нарын хамт Токиогийн Гадаад хэл-соёлын Их сургууль. Ази-Африк судлалын хүрээлэн. Токио. 2022 оны 3 сар. 187 тал. ISBN 978-4-86337-378-5
16. Монгол хэл шинжлэлийн үнэт дурсгалууд. Тод үсэг. 415-436 тал. Уб., 2021 он. 458 тал. Ерөнхий найруулагч Д.Цэрэнсодном. “Мөнхийн үсэг” ХХК-д эхийг бэлтгэн хэвлэв.
17. Монгол хэл судлалын түүх. II боть. Монгол хэлний үг зүй, өгүүлбэр судлал. Үгийн аймаг судлал. Хоёрдугаар бүлэг. 29 – 80-р тал. Редактор Л. Болд. “Соёмбо принтинг” үйлдвэрт хэвлэв. Уб., 2020. 344 тал.
18. Монгол хэлний зөв бичих дүрмийн журамласан толь. Уб., 2018. 542 тал.
19. Монгол хэлний цахим их тайлбар толь. mongoltoli.mn. Уб., 2015.
20. Төрийн албанд орж ажиллах ажилтнаас авах монгол хэлний сорилын ном. (Арга зүйг боловсруулж найруулга зүй, өгүүлбэр зүй, зөв бичих дүрмийн хэсгийг бичиж, эрхлэн найруулсан). Уб., 2015.
21. Монгол – Япон хэлний хэлц үгийн тайлбар толь. (Профессор Шигэки Шиотаний хамт). Уб., 2016. Хэвлэлд эх бэлтгэж буй.
22. Монгол хэлний үгийн бүтцийн толь. (Судалгааны онол, арга зүйн дэлгэрэнгүй удиртгал бүхий). Редактор, академич Д.Төмөртогоо. Уб., 2014.
23. Монгол тууль 1. (Эрдэм шинжилгээний галигийг хийсэн). Уб., 2013.
24. Монгол хэлний дэлгэрэнгүй тайлбар толь (А үсгийн “Арзгар”-аас “Аятал”, В, И, Ю зэрэг үсэг). Редактор, академич Л.Болд. Уб., 2008. I-V боть.
25. Монголын товч нэвтэрхий толь (Монгол үгийн бүтэц, дагавар, нөхцөл, үндэс, өгүүлбэрийн гишүүн зэрэг 100 орчим өгүүлэл). Ерөнхий редактор, академич Б.Чадраа. Уб., 2000. I-II боть.
26. Монгол судлалын нэвтэрхий толь. Хөххот. 2004. (Хэл зохиол судлал, Хэл шинжлэл, Уран зохиол судлал, Аман зохиол судлал, ШУА-ийн мэдээ, МАА-н хүрээлэнгийн ЭШБ, Олон улсын Монгол судлалын Их хурлууд зэрэг 25 өгүүлэл бичсэн).
27. Төв Азийн нүүдэлчдийн бичиг үсгийн товчоон. (Уг номын 213-234 талын “Тод монгол үсэг” бүлгийг бичсэн). Уб., 2001. 328 х. Редактор Л. Болд, Ж. Бат – Ирээдүй.
28. Орчин цагийн монгол хэл (Энгийн өгүүлбэр). Редактор, профессор С.Мөөмөө. Уб., 1997. 346-380.
ГУРАВ. ЭРДЭМ ШИНЖИЛГЭЭНИЙ ӨГҮҮЛЭЛ:
29. Миний мэдэх тайжууд овогтой Аюудайн Очир. Уб., 2023 оны 12 сар.
30. Монгол хэлний торгууд аялгууны зарим онцлог. –“Торгуудын түүх, шашин, өв соёл” ОУ-ын ЭШХ-ын эмхэтгэл. Улаанбаатар, 2023 оны 11 сар. МБШ-ны төв Гандантэгчэнлин хийд.
31. Ойрад аялгуу ба торгууд аман аялгууны зарим онцлог. –“Торгуудын түүх, шашин, өв соёл” ОУ-ын ЭШХ. Улаанбаатар, 2023. МБШ-ны төв Гандантэгчэнлин хийд.
32. Алтайн урианхайн аман аялгуу монгол бичгийн хэлний онцлогийг хадгалсан аялгуу болох нь. “Урианхайн түүх, шашин, өв соёл” ОУЭШХ-ын эмхэтгэл. 92-97. Уб., 2023 он.
33. Япон оюутнуудад монгол хэлийг заах явцад ажигласан хэлний бүтэц болон хэл эзэмшихүйтэй холбоотой зарим асуудал. –“Монгол - японы хоорондын боловсрол, соёл урлаг, эдийн засаг, спортын салбар дахь 50 жилийн хамтын ажиллагааг эргэцүүлэх нь”. Токиогийн Гадаад хэлний Их сургууль. Ази-Африк судлалын хүрээлэн. 161-169. Токио, 2023 оны 3 сар.
34. Монгол хэлний харьяалахын тийн ялгалын хэв шинж. Монгол Улс, Улаанбаатар, “Түүхэн ба орчин үеийн монгол хэл, аялгуунууд: нийтлэг шинж ба хөгжлийн онцлог” ОУ-ын ЭШХ. 2023 оны 8-р сарын 15-16-ны өдөр. Хэвлэлд
35. Үгийн олон дуудлага нь монгол хэлний хувьсал хөгжлийг судлах баримт болох нь. –“Монголын энх тайван ба түүхэн туршлага” сэдэвт Олон Улсын Монголч Эрдэмтний XII Их хурал (Монгол Улс, Улаанбаатар хот, 2023.VIII.9-14). Хэвлэлд
36. Хэлний дохионы болон болзмол тэмдгийн тухай. Хоёрдугаар удааны бүх улсын умард газрын үндэстэн нөхдийн үсэг зүй ба толь зүйн эрдэм шинжилгээний судлан ярилцах хурал” Өвөр монголын Нийгмийн шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн судлах газар. Хөххот. 2023. Хэвлэлд
37. Монгол, түрэг хэлний хүний ураг төрлийн нэр нь алтайн хэлт ард түмнүүдийн соёлын холбоог илэрхийлэх баримт болох нь. Organizer: Office of the Parliament of Mongolia, Ban Ki-moon Foundation of the Republic of Korea, Stanford University of the United States, Eva University of the Republic of Korea. Ulaanbaatar, 2023.06.12-14.
38. Алтайн урианхайн аман аялгуу монгол бичгийн хэлний онцлогийг хадгалсан аялгуу болох нь. “Урианхайн түүх, шашин, өв соёл” ОУЭШХ, МУ-ын ШУА, Философийн хүрээлэн, Гандантэгчэнлин хийд. 2023 оны 3 сарын 24.
39. Профессор О.Нямдаваагийн сүүлийн үед хэвлүүлсэн гурван бүтээлийн тухай. 2023 оны 3 сар.
40. Профессор О.Нямдаваагийн бүтээлийн жагсаалт. 2023 оны 3 сар.
41. Профессор Түдэвийн Жамцын тод үсэг судлалд оруулсан хувь нэмэр. Bibliotheca Oiratica, CXVII, Т.Жамц – 90, Жангар судлал, тод бичиг судлалын асуудлууд. 34-40-р тал. Улаанбаатар, 2023. “Соёмбо принтинг ХХК-д хэвлэв”, 200 тал.
42. Монгол хэлний нэрлэхийн тийн ялгалын хэв шинжийн зарим онцлог. Алтайка, 2022. XVIII боть. 2022 он, “Соёмбо принтинг ХХК-д хэвлэв”
43. Монгол хэлний бага хос авиалбарын тухай. –“Хэл зохиол судлал”. Боть XV (47), 128-138. Улаанбаатар, 2022 он, “Соёмбо принтинг ХХК-д хэвлэв”, 348 тал.
44. Document of the Language and Culture of the West Mongols (A Small Book for Wishing for the Benefits of the Camels). Language Documentation in Northeast Asia. Edited by Tokusu Kurebito & Jargal Badagarov. March 2022. Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa. TUFS. p. 25-36. ISBN 978-4-86337-379-2, 108 pp.
45. Эртний монгол хэлний дурсгал – Хүйс толгойн бичээсийн тухай дахин өгүүлэх нь. Хүйс толгойн бичээс – 1420 жил. 19-32-р тал. Улаанбаатар, 2022. Битпресс ХХК-д хэвлэв.
46. Балчигийн Катуугийн эрхлэн хэвлүүлсэн Алтайн урианхайн “Талын хар бодон” туулийн хэл зүйн зарим онцлог. –“Урианхай, Тува түмний түүх, соёл, өв уламжлал” ОУЭШХЭ. Уб., 2022. 112–122.
47. Монгол хэл шинжлэлийн үнэт дурсгалууд. Тод үсэг. 415-436 тал. Уб., 2021 он. 458 тал. Ерөнхий найруулагч Д.Цэрэнсодном. “Мөнхийн үсэг” ХХК-д эхийг бэлтгэн хэвлэв.
48. Ба хэмээх Балдан ахын тухай. Лувсангончигийн Балдан. Дашдоржийн Нацагдоржийн амьдрал, бүтээлийг байгаль, нийгэм, сэтгэхүйн шүтэлцээ, холбоонд судлах нь. V боть, Уб., 2021. Эмхэтгэж хэвлэлд бэлтгэсэн Ж.Ууганбаатар нар. Соёмбо Принтинг ХХК-д хэвлэв. 320 тал.
49. Монгол хэлний жинхэнэ нэрийн тооны айн хэл зүйн хэв шинж. Алтайка, 2021. XVII боть. 104 – 126.
50. Хэлний дохионы болон болзмол тэмдгийн тухай: Монгол үсэг болон кирилл үсгийн цагаан толгойн жишээгээр. –“Хэл зохиол судлал”. XIII (45). 104 – 127. Уб., 2021. “Соёмбо принтинг” ХХК-д хэвлэв.
51. Монгол угсаатны “элгэн, овог, хала” хэмээх үгсийн утга, гарлын тухай. –“Шинжлэх ухаан, амьдрал” сэтгүүл. Уб., 2021.
52. “Филармони” гэх үгийн дуудлага, утгын тухайд. –“Шинжлэх ухаан, амьдрал” сэтгүүл. Уб., 2021.
53. Алтайн хэлнүүдийн хүний биеийн “толгойн хэсгийн эрхтнүүд”-ийг нэрлэсэн үгсийн хэлбэр утгын холбоо. Altaica. XVI. Ulaanbaatar. 2020. 116-127.
54. ОЦМХ-ний зарим тогтвортой хэллэгийн утга үүслийг МНТ-ноос тодруулах нь. 310-316. “Монгол нууц товчоон судлалын өгүүллийн түүвэр” Эмхэтгэсэн Д.Болормаа, Э.Пүрэвжав. Уб., 2020. 364 тал.
55. Словообразовательное значение и его типы в Монгольском языке. Мин-во Науки и Высшего Об-я Росс. Фед. Вестник Калмыцкого Университета. Научный журнал. ISSN 1995-0713. Г. Элиста. 2020 г. №3(47). Стр. 105-120. Сусеева Д.А. и Билгуудэй Гаадамба и Самбуудорж Очирбат.
56. Словообразовательные гнезда калмыцкого и монгольского языков в сравнительном освещении: коммуникативный и когнитивный аспекты. 2020 г. Сусеева Д.А. и Билгуудэй Гаадамба и Самбуудорж Очирбат.
57. Хэлний түвшнүүдэд үгийн илрэх шинжийн асуудалд. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 9-25.
58. Орчин цагийн монгол хэлний үгийн сангийн хувьсал өөрчлөл. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 26-41.
59. Монгол хэлний этгээд үг хэллэг үүсэх аргын асуудалд. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 42-51.
60. Монголын улс төрийн бүлгийн этгээд үг хэллэг. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 52-69.
61. Political Slang in Modern Mongolian. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 70-84.
62. モンゴル語におけるスラングの発生と その使用状況について. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 85-97.
63. Приемы и методы терминирования слов и словосочетний в монгольских языках. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 98-103
64. Монгол хэлэнд орсон санскрит үгийг судалсан монголын эрдэмтдийн судалгаа. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 104-121.
65. Монгол хэлний -musun, -müsün дагавартай хэдэн үгийн язгуурын болон дагаврын утга гарлын тухайд. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 123-128.
66. Үгийн эртний хэлбэрийг сэргээн тогтооход нутгийн аялгуунуудын авианы тохирлын үүрэг. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 129-138.
67. Үгийн эртний язгуур болон утгыг дагавар бүтээврүүдээр эгнээ үүсгэн судлах асуудалд. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 139-157.
68. Үгийн утга гарлыг хэлбэр утгын холбоогоор нь харьцуулан судлах асуудалд. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 158-179
69. ОЦМХ-ний зарим тогтвортой хэллэгийн утга үүслийг МНТ-ноос тодруулах нь. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 181-187.
70. Монгол хэлний хэлц үг судлал. Үг, үгийн гарал, хэлц үг судлал. Уб., 2020. Соёмбо принтинг. Редактор, академич Л. Болд. Б5/244 тал. 188-234
71. Урианхай аман аялгуу монгол хэлний өвөг шинжтэй аялгуу болох нь. 2020.
72. Зая бандиди Намхайжамц Ойрад монголчуудын утга зохиолын хэлийг үндэслэгч мөн. ХБИС.
73. Алтайн хэлнүүдийн “юм” ба “юмын шинж”-ийг нэрлэсэн үгсийн ижил нэрлэлтийн асуудалд. Altaica. XV. 2019. 197-215.
74. Social transformation in Mongolia and their influence on lexical changes of Mongolian / Социальная трансформация в Монголии и их влияние на лексические изменения монгольского языка. Языки в полиэтническом государстве: развитие, планирование, прогнозирование. Международная конференция (Республика Бурятия, Улан-Удэ–Горячинск) 1 июля–4 июля 2019 г. Улан-Удэ 2019. 53–57. Russian Academy of Sciences Institute of Linguistics of RAS.
75. Эртний монгол хэлний дурсгал - Хүйс толгойн бичээс. Үндэсний бичиг үсэг (Өв соёл, сургалт судалгаа). Уб., 2019. 3-26.
76. Ойрадын Зая бандида Намхайжамцтан шарагчин гахай жил мэндэлжээ. Эх хэл бичиг. Улаанбаатар. 2019. №2. Дугаар 26. 5-11.
77. Алтай овгийн хэлнүүдийн “юм” ба “юмын шинж”-ийн нэрлэлтийн нийтлэгийн асуудалд. “The International Symposium on the Altay Communities-VII. 2018. August 6-10, Ulaanbaatar, Mongolia” хурлын эмхтгэлд. Түрэг улс, Истанбул.
78. Тод үсгийн бичгийн хэлний “үйлт нэрийн нөхцөл (verbal noun)” –ийн үүрэг, хэрэглээ. Хэл зохиол судлал. 2018. Боть XI (43). 126 – 138.
79. Орчин цагийн монгол хэлний үгийн сангийн хувьсал өөрчлөл. Монгол – Орос хэл шинжлэлийн түүвэр. Улаанбаатар., 2018. 346 тал. 344 – 358.
80. Тод үсгийн бичгийн хэл (“Эрхэт мөнх тэнгэрийн сан” судрын галиг болон хөвүүлэг). “Эх хэл бичиг” сэтгүүл. 2018 он. №.4. Дугаар 24. 27-34.
81. Монгол хэлний өгүүлбэр (Sentence), гишүүн өгүүлбэр (Clause) гэх ойлголтыг шинээр томьёолох асуудалд. Думдад улсын тавдугаар хугацааны МС-ын ОУЭШ-ний судлан ярилцах хурлын өгүүллийн эмхэтгэл. Дэд дэвтэр. 204-214 х. Хөххот., 2018.9.13-14.
82. Тод үсгийн эгшиг үсэг. Тод үсэг – 370. 66 – 75. Bibliotheca Oiratica. LXXVII. Эмхтгэж эрхлэн хэвлүүлсэн На. Сүхбаатар. 194 х. Уб., 2018. “Соёмбо принтинг” хэвлэх үйлдвэр.
83. Алтай овгийн хэлн