Мэдээлэл

Намтар

1943 оны 4 сарын 14-нд Төв аймгийн Баянчандмань сумын Тээл хэмээх газар төрсөн.

Боловсрол:

1951-1961 онд Нийслэлийн 2-р дунд сургууль;

1961-1963 онд Ленинград хотноо суралцаж;

1964-1969 онд МУИС-ийг тус тус дүүргэсэн.

1977-1981 онд ШУА-ийн дэргэдэх аспирантурт суралцсан.

Ажлын туршлага:

1969 онд Монголын Зурагт Радиод  “Показывает Улан-Батор” орос хэлээр явуулдаг нэвтрүүлэг хөтөлж,

1969-1973 онд МУИС-д орос хэл, өрнөдийн уран зохиолын багш;

1973-1977 онд ШУА-ийн Информатикийн төвийн ЭША;

1977-1999 онд ШУА-ийн ХЗХ-д ЭША-аар ажиллаж байсан.

1981-1995 онд Монголын анхны Нэвтэрхий толийг зохион бүтээх ажилд хүчин зүтгэсэн.

Эрдмийн зэрэг, цол:

1997 онд ШУА-д профессор Цэдэвийн Өнөрбаяны удирдлагаар “Монгол хэлний тийн ялгалын тогтолцоо ба хамтрахын тийн ялгал (Становление падежной системы в монгольском языке и совместный падеж)” сэдвээр Хэл бичгийн ухааны доктор (Ph.D)-ын зэрэг хамгаалсан.

Шагнал, урамшуулал:

2019 онд Шинжлэх ухааны тэргүүний ажилтан цол;

2019 онд “Алтан гадас” одон;

2024 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнуулсан.

Судалгааны чиглэл:

Хэл шинжлэл /үг зүй/-ийн чиглэлээр судалгаа хийдэг.

Бүтээлийн жагсаалт:

Нэг. Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, илтгэл

1.  Становление падежной системы в монгольском языке, совместный падеж. (Диссертация на соискание ученой степени кандидата филолоческих наук Уб, 1997)

2.    Монгол хэлний тийн ялгалын тогтолцоо, хамтрахын тийн ялгал. (Диссертацийн хураангуй Уб, 1997)

3.    Монгол хэлний тийн ялгалын тухай асуудалд. “УБДС-ийн эрдэм шинжилгээний бичиг”. Уб, 1981, XYII боть, 70-78-р тал.

4.    Хамтрахын тийн ялгал үйл үгийн хэвтэй харьцах нь. “УБДС-ийн эрдэм шинжилгээний бичиг”. Уб, 1982, XYII боть, 1-14-р дэвтэр.

5.    К вопросу о совместном падеже в монгольском языке. “Хэл зохиол судлал” Уб, 1986, XYII боть, 1-20-р дэвтэр, 82-87-р тал.

6.    Монгол хэлний  тийн ялгалын гарал хувьсал. “Хэл зохиол судлал” Уб., 1988, XХII боть,  5-11-р тал.

7.    К вопросу о статустве некоторых падежей в монгольских языках. “Монгол хэл шинжлэл”, Уб, 1997, III (XXY) боть, 30-41-р тал.

8.    Монгол хэлний “-тай” бүтээвэр.  “МУИС-ийн эрдэм шинжилгээний бичиг”. Уб., 1997, IX боть, 3-6-р тал

9.    Латин хэлний нэр томьёог аливаа амьд хэлнээс хамгаалъя. “Эрдэм” сонины 1999 оны 4-р сарын № 4.

10. Олон улсын нэр томьёоны герег латин махбодууд. -“Эрдэм” сонин 1999 оны №5 /үргэлжлэлтэй/

11. Нэр томьёо судлалын асуудалд, “Нэр томьёо судлал” №1, Уб., 1998, 78-82-р тал

12. Нэр томьёог хэн хариуцах вэ? “Нэр томьёо” судлал” №2, Уб., 1999_, 81-87-р тал

13. Хэлний засаглал хэрэгтэй. Соросын сангийн эмхэтгэлд 1999

14. Монгол хэлний нэрийн хамтрах харьцаа бусад харьцаатай давхцах тохиолдлын тухайд.  Уб., 1980 “Ш.Лувсанвандан багшийн 70 насны ойд зориулсан эрдэм шинжилгээний бага хуралд

15. ЕБС-д монгол хэлний тийн ялгалыг заах тухайд. Уб., 1983. ХЗХ-ээс сурагчийн жилд зориулсан эрдэм шинжилгээний бага хуралд

16. Олон монгол хэлний зарим тийн ялгал. Уб., 1984. “Б.Я.Владимирцовын мэндэлсний 100 жилийн ойд зориулсан онолын бага хурал”

17. Оноосон нэр орчин үед холбогдох нь. Уб., 1997. “УНТК-ын анхдугаар хурал”

18. Хуулийн нэр томьёог боловсронгуй болгох асуудалд. Уб., 1997. “УИХ-ын Тамгын газар, Хууль зүйн яамнаас хамтран зохиосон бага хурал”

19. Харь хэлний нэр томьёог орчуулж буй тухайд. Уб., 1999 “Орчуулгын зохиолын үг хэллэг, нэр томьёо сэдэвт эрдэм шинжилгээний бага хурал”

20. 1990-ээд онд монгол хэлэнд орж ирсэн гадаад үгс. Уб., 2000. “Хүмүүнлэгийн ухааны их сургуулийн эрдэм шинжилгээний бага хурал”. 

21. Хэл шинжлэл, Утга зохиол судлалын холбогдолтой 2000 гаруй өгүүлэл, Монголын нэвтэрхий тольд 2000 он.,

22. Монгол Британника (2010 он 8 боть) тольд хэл шинжлэлийн холбогдолтой 200 гаруй өгүүлэл

23. Монголын нэвтэрхий толь (2000 он 2 боть)-ийн 30 мянган орчим өгүүллийг (120 х.х) редакторлаж эхийг бэлтгэсэн

24. К вопросу повышения культуры русской речи у учащихся в монгольской школе егүүлэл “Русский язык в монгольской школе” сэтгүүлд.

25. К методике обучения учащихся монгольской школы в проведении морфемного и словообразовательного анализа слов русского языка егүүлэл. “Русский язык в монгольской школе” сэтгүүлд

26. Нэр томьёо дуугаа хураачихлаа “Ардын эрх” сонин 1996.09.21 № 189

27. Эх хэлээ эрлийзжүүлсээр байх уу? Засгийн газрын мэдээ” 1996.10.19 №201

28. Да багшид хэцүү байсан ажил бусдад ямар байхав дээ? “Засгийн газрын мэдээ” 1996.11.28

29. 0ноосон нэр оньсого боллоо. ЗГМ 1997.04.01 № 64

30. Нэр бүхэн нэр томьёо болдоггүй ээ! ЗГМ 1997.06.21 № 123

31. Оноосон нэр орчин үед холбогдох нь. Утга зохиол 1997,07 № 13

32. Хэвлэлийн эрх челөө гэдэг хэлээ егүүтгэхийн нэр биш “Өнөөдөр” сонин 1997.08.23 № 166

33. УНТК-ийн урагшгүй ажиллагаанаас УИХ ч буруудаж байна “Өнөөдөр” сонин 1998.01.03 №02

34. Үгийн сан ядуурвал сэтгэлгээ явцуурна “Өнөөдөр” 1998.05,14 № 96

35. “3асгийн  мэдээ” сонинд 1997-1998 онд “Үгийн учир” нэртэй булан хөтөлж 30 гаруй өгүүлэл нийтлүүлсэн

36. “Үсэг бичгийн үүсэл”, “Роман язгуурын хэл”, “Идиш хэл”, “Эсперанто хэл”, “Үг яагаад утгатай байдаг вэ?” гэх зэрэг 200-аад өгүүлэл нийтлүүлж МЫ-БИ-БИ-БИ сонины 1997 оны шагнал хүртсэн

37. Монголчууд бид пижин хэлтэн болох уу? Эх хэл бичиг сэтгүүл, 2013 №4, 24- 27-р тал

38. Монголын үндэсний нэвтэрхий толийн талаар хэдэн үг 3 боть толийн шүүмж. ОУМСХ-ны “Монголын судлалын мэдээлэл” сэтгүүл. 2014 №2, 111-116

39. Хэргэм зэрэггүй жинхэнэ эрдэмтэн. Эх хэл бичиг сэтгүүл. 2014, №4, 62-64-р тал

40. Гадаад нэр томьёог орчуулах тухайд. Монгол нэр томьёо судлал-90 Олон улсын эрдэм шинжилгээний хуралд тавьсан илтгэл. Монгол нэр томьёо судлал-90 эмхэтгэл. 2014.111, 176-181-р тал

41. Гарчгаас үүдсэн нэр томьёоны тухай эргэцүүлэл. Эх хэл, бичиг сэтгүүл 2016, №2, 56-58-р тал

42. Манжич эрдэмтэн Го.Мижиддорж. Эх хэл, бичиг сэтгүүл. 2017, №4, 30-32-р тал

43. Тайлбар толийг тольдохуй. Эх хэл бичиг, сэтгүүл. 2018, №2, 56-60-р тал /шүүмж/

44. Цэвэлийн ногоон толь. Эх хэл, бичиг сэтгүүл. 2018, №3, 42-45-р тал /шүүмж/

45. Толийн үндэс арга зүй. Дүрслэх урлаг УБ, 2016, Шашин соёл II УБ, 2016 хэмээх тайлбар толиудад бичсэн шүүмж “Монголын соёл урлаг судлал” сэтгүүл 2018. XXIX боть, 1-39-р дэвтэр, 316-321-р тал. /шүүмж/

46. Орос-Монгол дэлгэрэнгүй их толь (М., 2011-2017) 4 боть. ОУМСХ-ны “Монгол судлалын мэдээлэл” сэтгүүл. 2019 он, №57-63-р тал /шүүмж/

47. Орос-Монгол хэлний зүйр цэцэн үгийн тайлбар толь . ОУМСХ-ны “Монгол судлалын мэдээлэл” сэтгүүл. 2022 он. №59-69-р тал /шүүмж/.

48. Таг чиг суувал мангуу маанагаа хүлээн зөвшөөрснөөс өөрцгүй. Өгүүлэл. “Үнэн” сонин. 2022.03.18 №011

Хоёр. Бичиж хэвлүүлсэн ном

1.  Монголын нэвтэрхий толь /2000 он, 2 боть, хамтын бүтээл/

2.  Монгол Британника 2010, 8 боть /хамтын бүтээл/

3.  Үгийн учир, 2002 он, УБ, /хамтын бүтээл/

4.  Унших бичиг I ном. 1997.

5.  Монгол-Орос ярианы дэвтэр /хамтын бүтээл/

6.  ОХУ-ын “РЖ”, “РС”, Германы “Цуидон” сэтгүүлд тус тус хэвлүүлсэн монгол эрдэмтдийн бүтээлийн хураангуйнууд.

7.  Хэлний хэрэглээ: Нэр томьёо, толь зүй. 2021 он, УБ.

Гурав. Орчуулж хэвлүүлсэн ном

1.      В.Закруткин “Эх хүн”

2.      В.Железников “Зургаа Б-гийн гайхал”

3.      М.Ходаков “Ингэж бүү яваарай”

4.      Л.Воронкова “Хун-Галуу”

5.      В.Леви “Өөрийгөө жолоодохуй”

6.      А.Алексин “Тавдугаар эгнээний гурав дахь нь”

7.      Нобелийн шагналт Иво Андричийн “Нүглийн орон”

8.      А.Стругацкий “Даваа гараг Бямбад эхэлдэг”

9.      Э.Д.Кугультинов “Үлгэрүүд” /туульсын яруу найраг/

10.